السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
60
تفسير الميزان ( فارسي )
مىشود ، خداى تعالى در اين آيات به مساله بتها و بتپرستىها پرداخته به شديدترين وجه ريشه اين ادعا را مىزند كه بتها به زودى ايشان را شفاعت مىكنند ، و در اين آيات اشاره اى هم به مساله معاد كه از مطالب فصل سوم سوره است دارد . * ( « أفَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّى وَمَناةَ الثَّالِثَةَ الأُخْرى » ) * بعد از آنكه در آيات قبلى راستگويى رسول خدا ( ص ) را مسجل كرد ، و ثابت نمود كه سخنان او حقايقى است آسمانى كه به وى وحى مىشود ، و از آن حقانيت نبوتش را نتيجه گرفت ، نبوتى كه بر اساس توحيد و نفى شركاء پىريزى شده به عنوان تفريع و نتيجه گيرى به مساله بتها پرداخت « لات » و « عزى » و « منات » كه بتهاى مشركين بودند ، و مشركين آنها را تمثالى از ملائكه مىپنداشتند ، و ادعا مىكردند كه ملائكه به طور كلى از جنس زنانند ، و بعضى از مشركين بعضى از بتها را تمثال ملائكه بعضى ديگر را تمثالى از انسانها مىدانستند ، چون بتپرستان قائل به الوهيت و ربوبيت خود بتها بودند ، بلكه ارباب آنها را كه همان ملائكه باشد مستقل در الوهيت و ربوبيت و انوثيت و شفاعت مىدانستند ، آيات مورد بحث اشاره به حقايقى ديگر كه منتج معاد و جزاى اعمال است دارد . و كلمات « لات » و « عزى » و « منات » نام سه بت است كه معبود عرب جاهليت بودند ، و در اينكه اين سه بت چه شكلهايى داشتند و در كجا منصوب بودند و هر يك معبود كدام طايفه از عرب بود و در اينكه چه چيز باعث شد كه آن بتها مورد پرستش قرار گيرند ؟ اقوال علماء مختلف و متناقض است ، به طورى كه به هيچ يك از آن اقوال نمىتوان اعتماد كرد ، تنها چيزى كه در باره اين بتها اتفاق كلمه هست همينهايى است كه ما آورديم . و معناى آيه اين است كه : وقتى مطلب بدين قرار بود كه گفتيم ، يعنى دعوت پيامبر حق ، و گفتارش كه همه وحى و رسالت و از ناحيه خداى سبحان است صدق بود ، پس ، از لات و عزى و منات كه سومى آن دو بت است و از ساير بتها به من خبر دهيد ، همان بتهايى كه آنها را صنمها و تمثالهاى ملائكه مىخوانيد ، ملائكه اى كه مىگوييد دختران خدايند . * ( « ألَكُمُ الذَّكَرُ وَلَه الأُنْثى تِلْكَ إِذاً قِسْمَةٌ ضِيزى » ) * ( آيا راستى پسران از شما و دختران از خدايند ، در اين صورت چه تقسيمى ظالمانه داريد ) استفهام در آيه انكارى و آميخته با استهزاء است ، و « قسمة ضيزى » به معناى قسمت جائرانه و غير عادلانه است .